تعریف BIOS و تفاوتش با UEFI

UEFI چیست و چه تفاوت هایی با BIOS دارد؟


 
کامپیوتر های جدید به جای Bios های قدیمی, از فریمور UEFI (رابط یکپارچه قابل ارتقا) استفاده میکنن. هم BIOS و هم UEFI هر دوشون یه نرم افزار سطح پایین هستن که وقتی کامپیوتر رو بوت میکنین, قبل از اینکه سیستم عامل بوت بشه, شروع به کار میکنه؛ اما UEFI مدرن تر از BIOS هستش که هارد درایو های با حجم بیشتری رو پشتیبانی میکنه, سرعت بوت شدنش خیلی سریعه, و دارای امنیت و گرافیک بهتر و بالاتری هست.
کامپیوتر هایی هم هستن که به جای BIOS, با UEFI به بازار عرضه میشن اما چون کاربرهایی که از خیلی وقته با BIOS کار میکنن, گیج و گمراه نشن, UEFI رو BIOS خطاب میکنن!

 


 BIOS بایوس چیست؟
BIOS کوتاه شده و مخفف سیستم ورودی-خروجی پایه =  Basic Input-Output  system  است؛ و یه نرم افزار سطح پایین است که داخل یه چیپ موجود روی مادربرد کامپیوتر قرار گرفته. وقتی کامپیوتر رو روشن میکنین BIOS هم شروع به کار میکنه. BIOS مسئول به کار انداختن اجزای سخت افزاری, مطمئن شدن از درست کار کردن اجزا و باعث به کارانداختن بوت لودر سیستم/سیستم عامل های دیگه ای که نصب کردین میشه.
تو صفحه BIOS setup میتونین ببینین که تنظیمات مختلفی وجود داره, مثل پیکربندی سخت افزار کامپیوتر, فرمان بوت و ... که همشون تو همین صفحه قرار دارن. شما هم میتونین با فشار دادن یه سری از دکمه ها (کامپیوتر با کامپیوتر فرق میکنه, اما اکثرا با فشار دادن Esc,F2,F10,F8 و Delete موقع بالا اومدن سیستم) وارد این صفحه بشین و تنظیمات دلخواهتون رو اعمال و ذخیره کنین. این تنظیمات توی حافظه ی مادربرد ذخیره میشه و وقتی هم که سیستم رو بوت میکنین, سیستم با همین تنظیماتی که ذخیره کردین بالا میاد.
BIOS قبل از اینکه سیستم عامل رو بوت کنه, اول پروسه  POST (Power-On Self Test ) رو انجام میده تا ببینه پیکربندی سخت افزار ها درست و معتبره و به درستی کار میکنه یا نه. اگه جایی مشکلی وجود داشته باشه, یه پیام خطا رو خواهید دید و یا صدایی مثل بیپ, پشت سر هم و بشکل کد گذاری شده خواهید شنید. برای اینکه بفهمین این بیپ ها چه مفهومی دارن به دفترچه راهنمای مادربرد مراجعه کنید.

وقتی کامپیوتر بوت میشه ( و وقتی POST کارش تموم میشه) BIOS میره دنبال مستر بوت رکورد Master Boot Record یا همون MBR, که تو دستگاه بوت ذخیره و نگه داری میشه و برای راه اندازی و به کار انداختن بوت لودر بکار میره.
POST: وقتی کامپیوتر رو روشن میکنین, سیستم بلافاصله شروع به یه سری محاسبات میکنه؛ در واقع سیستم خودش رو تست میکنه تا مطمئن شه هیچ مشکلی برای بالا اومدن سیستم وجود نداره. وقتی POST انجام شد, یه بوق کوتاه رو میشنوین که نشون میده سیستم سالمه و مشکلی نداره و بعد از این بوق کوتاهه که سیستم میاد بالا.

 

 

چرا BIOS قدیمی شده؟
بایوس ها از خیلی وقته که با ما هستن. حتی کامپیوتر هایی که تو دهه 1980 به بازار عرضه شدن BIOS داشتن!
البته BIOS ها با گذشت زمان پیشرفته تر و کامل تر شده اند و بعضی از برنامه های افزودنی توسعه یافتن, این برنامه ها شامل: (ACPI = Advanced Configuration and Power Interface) پیکربندی پیشرفته و رابط قدرت است که به BIOS اجازه میده تا دستگاه ها رو براحتی پیکربندی و عملکرد های پیشرفته مدیریت قدرت رو انجام میده. با وجود همه ی این ها BIOS در کنار پیشرفت تکنولوژی, پیشرفت چندانی نداشته.
BIOS های قدیمی همچنان داری محدودیت های جدی هستن. مثلا فقط میتونن از هارد دیسک های 2.1 ترابایتی یا کمتر بوت بشن. دیسک های 3 یا 4 ترابایتی و بالاتر امروزه خیلی رایج هستن و کامپیوترهایی که BIOS قدیمی دارن نمیتونن این هارد دیسک هارو راه اندازی و بوت کنن.
BIOS باید تو پروسه ی 16 بیتی کارشو شروع کنه و فقط هم 1 مگابایت فضا برای اجرا کردن این پروسه نیاز داره. اگه بخواین چند تا درایور رو هم زمان با هم نصب کنین, BIOS موقع نصب دچار مشکل میشه و سرعت فرایند بوت موقع نصب تمامی سخت افزار ها خیلی  پایین میاد.
BIOS تو این مدت طولانی نیاز به یه جایگزین داشت. اینتل Intel شروع به کار روی یه رابط سیستم عامل توسعه پذیر the Extensible Firmware Interface (EFI) در سال 1998 کرد.اپل هم بر خلاف سایر تولید کننده های کامپیوتر در سال 2006 وقتی برای مک بوک هاش شروع به همکاری با اینتل کرد, EFI رو انتخاب کرد.
در سال 2007, Intel, AMD, Microsoft و سازنده های کامپیوتر در مورد یک رابط یکپارچه قابل ارتقا (UEFI) توافق کردند. استانداردهای UEFI یه استاندارد جهانیه که از طریق فروم UEFI ارائه شده و صرفا مختص Intel نیست. اکثریت کامپیوتر هایی که امروزه میخرین استفاده از UEFI رو نسبت به BIOS های قدیمی ترجیح میدن.

 


 

UEFI ها چطور پیشرفت و جایگزین BIOS شدند؟
امروزه UEFI ها جایگزین BIOS تو کامپیوتر ها شدند. اگه کامپیوتری که گرفتین با BIOS کار میکنه, هیچ راهی برای حذف BIOS  ندارین, یعنی نمیتونین BIOS رو به کل حذف کنین و بعد UEFI رو جایگزین BIOS کنین مگه اینکه یه سخت افزار جدید بگیرین که دارای UEFI و از UEFI ساپورت کنه ( همونطور که تو کامپیوتر های امروزی میبینین). بیشتر UEFI ها شبیه به BIOS پیاده سازی شدن, بخاطر همین میتونین سیستم عامل قدیمیتون رو, به جای BIOS تو حالت UEFI نصب و بوت کنین.
این استاندارد های جدید محدودیت های BIOS رو هم از بین بردن. فریمور های UEFI میتونن از درایوهای 2 ترابایتی و بالاتر یا از درایوهای با حجم بیشتر(تا 9.4 زتابایت, سه برابر تمامی اطلاعات موجود در اینترنت!) بوت بشن. این امتیاز بخاطر استفاده طرح پارتیشن بندی GPT بجای MBR است. هرچند با روش های استاندارد شده ی دیگه هم عمل بوت انجام میشه, مثل راه اندازی پرونده های اجرایی EFI به جای اجرای کدهای MBR.

UEFI می تونه در حالت 32 بیتی یا 64 بیتی اجرا شه و در خصوص فضای آدرس, آدرس بیشتری را نسبت به BIOS داشته باشه, به این معنی که پروسه بوت شما خیلی سریع اجرا میشه, و هم اینکه صفحه های تنظیم UEFI می تونن نسبت به صفحه تنظیمات BIOS سوسولی تر باشن laugh! خیلی از کامپیوتر ها هم با صفحه تنظیمات متنی UEFI به بازار عرضه میشن که شبیه به صفحه BIOS های قدیمی هستن و شبیه اون ها هم کار میکنن.
UEFI ویژگی های دیگه هم داره. یکی از این ویژگی ها, بوت امن هست که سیستم عامل میتونه اعتبار تمام برنامه ها رو چک و برنامه های مخرب و بی اعتبار رو بوت نکنه یا بهشون اجازه بوت نده. همچنین میتونه ویژگی های  شبکه رو تو خود فریمور UEFI پشتیبانی کنه و با این کار میتونه به عیب یابی هم کمک کنه. اگه BIOS قدیمی دارین, مجبورین بشینین جلوی کامپیوتر و پیکربندی رو خودتون انجام بدین!
در حقیقت UEFI فقط یک جایگزین برای BIOS نیست. UEFI اساسا یک سیستم عامل کوچیک تو فریمور است که اول از هر چیزی اجرا میشه و کارهای خیلی زیادی رو نسبت به BIOS انجام میده. UEFI ممکنه داخل فلش مموری ( EEPROM) که روی مادربرد هست ذخیره شده باشه یا از هارد دیسک, موقع بوت شدن, لود بشه.
کامپیوتر ها با UEFIهای مختلف, رابط و ویژگی های مختلفی خواهند داشت که این بستگی به تولیدکننده های کامپیوتر داره, اما در کل, از نظر پایه UEFI ها تو کامپیوترها یکیه.

 

اینم از این,امیدوارم براتون مفید باشه smiley

 


منبع: howtogeek.com
تاریخ تدوین آموزش: 10 تیر 1396
ترجمه و گردآوری: نسیما بابکی
بهینه سازی و تکمیل: Dr-Bios.com

نظرات